De klassieke ontwikkelingssamenwerking, waarin rijke landen als donor optreden en andere landen hulp ontvangen, sluit steeds minder aan bij onze veranderde wereld. Denk aan de veranderende verdeling van economische en politieke macht en de uitdagingen op het gebied van economie, klimaat, veiligheid en bestuur. Dat vraagt om herziening van wat is. Vandaag kwam de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) met het advies Gezamenlijk investeren in transities: Een toekomstvisie op internationale samenwerking. Yvonne van Driel (Partin) checkte het advies op de inzet van particuliere initiatieven. Maar eerst een samenvatting van de samenvatting.
Door de veranderde wereld, pleit het AIV in het advies voor een andere inrichting van internationale samenwerking. Een samenwerking waarin landen gezamenlijk investeren in grote maatschappelijke veranderingen en lokaal eigenaarschap centraal staat. Solidariteit, gedeelde belangen en het Nederlandse belang vormen daarbij drie belangrijke uitgangspunten. Deze belangen vallen niet altijd samen en vragen om duidelijke keuzes. Het advies komt met negen aanbevelingen.
Negen aanbevelingen
- Richt internationale samenwerking op vier gezamenlijke transities
Dat zijn:
– brede welvaart, armoedebestrijding en economische weerbaarheid.
– duurzame vrede en veiligheid,
– een gezonde en leefbare planeet, en
– effectieve en legitieme democratische instituties. - Bouw voort op wat partnerlanden zelf investeren en ontwikkelen
Dit vraagt om meer zeggenschap voor lokale partijen en minder sturing vanuit donorlanden. En beter is om kortlopende projecten te vervangen door langdurige samenwerking met lokale organisaties en instellingen. - Kies voor een nieuwe inrichting van de financiering
Houd vast aan ODA-norm. Dat is de internationale norm van 0,7 procent van het bruto nationaal inkomen voor ontwikkelingssamenwerking. Maar niet alle vormen van internationale samenwerking hoeven uit hetzelfde budget gefinancierd te worden. - Vervang themasturing door landensturing
Niet Nederland moet leidend zijn, maar het land zelf. Ambassades krijgen daarbij een grotere rol in het bepalen waar Nederlandse kennis, middelen en samenwerking kunnen bijdragen. - Bundel Nederlandse inzet via de EU en internationale partners
Dit vanuit de gedachte dat Nederland internationale uitdagingen niet alleen kan aanpakken. - Versterk de verbinding tussen samenlevingen
Maak internationale samenwerking meer tot samenwerking tussen samenlevingen. Stimuleer duurzame verbindingen tussen actoren in Noord en Zuid, zoals bedrijven, universiteiten, ziekenhuizen, scholen, kerken, media, vakbonden, maatschappelijke organisaties en decentrale overheden. Zorg dat binnen deze relaties kennis, ervaringen en perspectieven in beide richtingen worden uitgewisseld. - Zorg voor samenhang en geloofwaardigheid in het internationale beleid
Volgens de AIV zijn samenhang, wederkerigheid en geloofwaardigheid belangrijke voorwaarden voor gelijkwaardige internationale samenwerking. - Voorkom dat de financieringscrisis noodzakelijke hulp ondermijnt
De terugval van internationale financiering brengt humanitaire hulp, gezondheidszorg en andere basisvoorzieningen in kwetsbare landen in gevaar. - Naar een nieuwe vorm van internationale samenwerking
De AIV pleit voor internationale samenwerking waarin gezamenlijke transities en lokaal eigenaarschap centraal staan. Armoedebestrijding en steun aan kwetsbare landen blijven daarbij noodzakelijk. Tegelijkertijd vraagt de veranderende wereld om langdurige partnerschappen, een andere inzet van financiering en meer samenhang tussen verschillende beleidsterreinen.
Particuliere initiatieven
Particuliere initiatieven (PI)worden vrijwel in een adem genoemd met maatschappelijke organisaties. De meeste PI hebben natuurlijk ook weinig verleden met overheidsbeleid of -financiering. Dat laat ook deze alinea op pagina 27 onder het kopje ‘Filantropie en donaties’ zien:
‘Al vanaf het begin van de ontwikkelingssamenwerking vormt solidariteit van particulieren een belangrijke bron van financiële middelen. Burgers geven via onder andere kerken en maatschappelijke organisaties geld aan mensen en organisaties elders in de wereld. Een derde van de Nederlandse huishoudens doneert voor internationale goede doelen, en deze huishoudens geven gemiddeld 165 euro per jaar.
De Nederlandse brancheorganisaties voor maatschappelijke organisaties op het vlak van ontwikkelingssamenwerking heeft meer dan 100 leden (dat is Partos, red.), en er zijn meer dan 5000 particuliere initiatieven voor ontwikkelingslanden in Nederland.
Hun gezamenlijk budget ligt boven de 2 miljard euro, waarbij ze traditioneel gemiddeld 40 procent van het ministerie van Buitenlandse Zaken ontvangen en 60 procent zelf weten te mobiliseren (door individuele donaties en andere bronnen aan te boren). Daarbij is er sterk verband tussen formaat en afhankelijkheid van het ministerie: de grotere organisaties zijn financieel veel afhankelijker.‘
Op diezelfde pagina gaat het ook nog over particuliere solidariteit, giften en remittances door diaspora.
In de aanbevelingen is vooral nummer 6 voor ons interessant: ‘Maak internationale samenwerking meer tot samenwerking tussen samenlevingen’. Iets wat PI al veelvuldig laten zien. Initiatieven van burger tot burger.
Natuurlijk blijft de vraag of en hoe de overheid in PI kan en wil investeren. En wat we daar zelf van vinden. Daarover gaat onder andere het debat op de Partindag op 31 oktober. Dan gaat Marc Broere (Vice Versa) met jullie verder in op wat de toekomst van ontwikkelingssamenwerking betekent voor particuliere initiatieven.
Geef je mening over dit belangrijke debat. Meld je aan voor de Partindag. Ga naar partin.nl/partindag
Presentatie
Op 26 oktober 2026 om 14:00 presenteert de Adviesraad Internationale Vraagstukken het advies ‘Gezamenlijk investeren in transities: Een toekomstvisie op internationale samenwerking’ tijdens een bijeenkomst in Nieuwspoort in Den Haag. Het advies wordt aangeboden aan minister Sjoerdsma. Tijdens de bijeenkomst vindt ook een liveverbinding met Nairobi plaats, waar over hetzelfde advies wordt gesproken.
De presentatie is live te volgen via nieuwspoort.nl/.
Aanleiding advies
Dit advies gaat over de vraag hoe Nederland zijn internationale samenwerking richting 2040 kan vormgeven. Het advies is opgesteld door de Adviesraad Internationale Vraagstukken op verzoek van het kabinet.
Lees het gehele advies via adviesraadinternationalevraagstukken.nl